Metabolische rebound voorkomen: zo houd je je gewicht op peil

Ontdek waarom je na het afvallen weer kunt aankomen en welke gewoontes je helpen om je resultaat op de lange termijn vast te houden.

Bonnie Taylor
-
Voedingsdeskundige (BHSc Voedingswetenschap)
7 min leestijd

Metabolische rebound voorkomen

Afvallen is hard werken, maar voor veel mensen is het op gewicht blijven nog een grotere uitdaging.

Heb je ooit gewicht verloren en zag je de weegschaal daarna langzaam weer omhoog kruipen? Dan heb je misschien weleens gehoord van een “metabolische rebound” of zelfs een “beschadigd metabolisme”.

Maar weer aankomen betekent niet dat je metabolisme kapot is. Terwijl je afvalt, past je lichaam zich vanzelf aan je veranderende gewicht en calorie-inname aan. Die aanpassingen kunnen invloed hebben op hoeveel energie je verbrandt en hoeveel honger je voelt, waardoor het lastiger wordt om je nieuwe gewicht vast te houden.

Het goede nieuws: er zijn dingen die je zowel tijdens als na het afvallen kunt doen om de kans te vergroten dat je gewicht eraf blijft.

TNN94_how_to_keep_the_weight_off_after_losing_it_header (1).png

Waarom is het zo moeilijk om gewicht kwijt te blijven?

Afvallen verandert meer dan alleen het getal op de weegschaal.

Je lichaam reageert op gewichtsverlies met veranderingen in energieverbruik, eetlust en lichaamssamenstelling. Die reacties verschillen per persoon, maar samen kunnen ze ervoor zorgen dat je makkelijker weer aankomt zodra je calorietekort stopt.

Als je begrijpt wat er gebeurt, kun je een plan maken voor het behouden van je gewicht, in plaats van je streefgewicht als de finish te zien.

Je verbrandt vanzelf minder calorieën

Naarmate je afvalt, wordt je lichaam kleiner en heeft het over het algemeen minder energie nodig om te bewegen en in stand te blijven. Het aantal calorieën waarmee je vóór het afvallen je gewicht behield, kan dus nu meer zijn dan je nodig hebt.

Dat is een normaal gevolg van lichter worden en geen bewijs dat je je metabolisme hebt beschadigd. Het verklaart ook waarom je geleidelijk weer aankomt als je precies gaat eten zoals vóór het afvallen.

Je metabolisme kan zich aanpassen

Tijdens caloriebeperking en gewichtsverlies krijgen sommige mensen te maken met metabole adaptatie, ook wel adaptieve thermogenese genoemd.

Dat betekent dat je lichaam iets minder calorieën kan verbranden dan je zou verwachten op basis van alleen de veranderingen in je gewicht en lichaamssamenstelling. Zie het als een lichaam dat wat zuiniger met zijn energie omgaat.

Hoe sterk dit effect is, verschilt per persoon en het kan afnemen na een periode waarin je gewicht stabiel blijft. Het kan verder afvallen of gewicht behouden lastiger maken, maar het betekent niet dat je metabolisme blijvend “beschadigd” is.

TNN94_how_to_keep_the_weight_off_after_losing_it_1.png

Je kunt naast vet ook spiermassa verliezen

Als je afvalt, komt niet al het verloren gewicht per se van lichaamsvet. Ook een deel van het vetvrije weefsel kan verdwijnen.

Dat is belangrijk, want vetvrije massa draagt bij aan je energieverbruik in rust. Zoveel mogelijk spiermassa behouden tijdens het afvallen helpt je lichaamssamenstelling en energiebehoefte te ondersteunen.

Krachttraining en voldoende eiwitten zijn allebei erg nuttig om vetvrije massa te behouden zolang je in een calorietekort zit.

Je kunt meer honger voelen

Gewichtsverlies kan ook de systemen beïnvloeden die honger en verzadiging regelen, waardoor de biologische drang om te eten toeneemt.

Misschien merk je dat je vaker aan voedingsmiddelen denkt, je na een maaltijd minder verzadigd voelt of voedingsmiddelen aantrekkelijker vindt dan voorheen.

Die combinatie van minder calorieën nodig hebben en tegelijk mogelijk meer honger voelen verklaart waarom het behouden van gewichtsverlies een uitdaging kan zijn.

Metabole adaptatie versus metabolische rebound: wat is het verschil?

Deze termen worden online vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet precies hetzelfde.

Metabole adaptatie is een erkende fysiologische reactie op gewichtsverlies, waarbij het energieverbruik meer kan dalen dan je op basis van alleen veranderingen in lichaamsgrootte en -samenstelling zou verwachten.

Metabolische rebound is daarentegen geen duidelijk omschreven klinische diagnose. De term wordt informeel gebruikt voor weer aankomen na een periode van diëten, met name na snel of zeer streng afvallen.

Weer aankomen wordt meestal beïnvloed door een combinatie van factoren, zoals een lagere energiebehoefte, meer eetlust, veranderingen in beweging en een terugkeer naar een hogere calorie-inname.

Kun je metabole adaptatie voorkomen?

Je kunt niet alle fysiologische veranderingen voorkomen die bij afvallen horen. Een lagere energiebehoefte is een verwacht gevolg van lichter worden.

Probeer dus niet te voorkomen dat je metabolisme zich aanpast, maar richt je op afvallen op een manier die spiermassa behoudt, je honger onder controle houdt en gewoontes opbouwt die je kunt volhouden als het dieet voorbij is.

Maak je dieet niet strenger dan nodig

Het is verleidelijk om te denken dat je resultaat beter wordt naarmate je minder calorieën eet.

Maar een extreem streng dieet is lastig vol te houden en kan het moeilijker maken om aan je voedingsbehoeften te voldoen en vetvrije massa te behouden.

Kies in plaats daarvan voor een calorietekort waarmee je vooruitgang boekt en toch genoeg eet om je dag door te komen, en bouw eetgewoontes op die je op de lange termijn echt kunt volhouden.

Met de fatsecret-app kun je je calorie-inname bijhouden naast je gewichtstrend, zodat je kunt bijsturen op basis van je voortgang in plaats van steeds verder te snijden in je calorieën.

Geef prioriteit aan eiwitten

Eiwitten zijn tijdens het afvallen extra nuttig, omdat ze je een verzadigd gevoel kunnen geven en helpen om vetvrije massa te behouden.

Neem bij je maaltijden en snacks een bron van eiwit, zoals eieren, yoghurt, vis, mager vlees, tofu, tempeh, bonen of linzen.

In de fatsecret-app zie je hoeveel eiwit je gedurende de dag binnenkrijgt en bij welke maaltijden je er nog wat extra bij kunt nemen.

Doe aan krachttraining

Cardio is goed voor je gezondheid, maar vergeet krachttraining niet.

Krachttraining kan helpen om minder vetvrije massa te verliezen tijdens een calorietekort. Je hoeft er echt geen bodybuilder voor te worden: gewichten, apparaten, weerstandsbanden en oefeningen met je eigen lichaamsgewicht dragen allemaal bij.

Blijf ook buiten je workouts in beweging

Sporten is niet de enige vorm van beweging die meetelt voor je dagelijkse energieverbruik.

Wandelen, staan, klusjes in huis en alle kleine momenten van beweging gedurende de dag tellen ook mee.

Als je minder eet, ga je misschien onbewust ook minder bewegen. Houd daarom je algemene activiteit in de gaten, bijvoorbeeld je dagelijkse stappen of wandelingen, of probeer gewoon regelmatig in beweging te komen. Zo houd je tijdens en na het afvallen een actieve leefstijl vol.

Wat moet je doen als je je streefgewicht hebt bereikt?

Veel afvalplannen eindigen hier, maar hier zou je plan om je gewicht te behouden juist moeten beginnen.

Zodra je het gewicht hebt bereikt dat je wilt behouden, hoef je niet langer in een calorietekort te zitten. Je doel is nu om de hoeveelheid voedingsmiddelen te vinden waarbij je gewicht redelijk stabiel blijft.

Zoek je nieuwe onderhoudscalorieën

Je caloriebehoefte kan nu anders zijn dan toen je begon.

Ga dus niet meteen terug naar je oude calorie-inname, maar gebruik je gewichtstrend om je nieuwe onderhoudsniveau te vinden.

Je kunt je inname verhogen ten opzichte van je calorieën tijdens het afvallen en je gewicht in de volgende weken in de gaten houden. Schommelingen van dag tot dag zijn helemaal normaal, dus kijk naar de algemene trend in plaats van naar losse weegmomenten.

Het bijhouden van je voedingsmiddelen en gewicht in de fatsecret-app is tijdens deze overgang extra handig. Zo zie je hoe veranderingen in je calorie-inname samenhangen met je gewichtstrend op de langere termijn.

Moet je na het afvallen aan reverse dieting doen?

Misschien heb je weleens gehoord van reverse dieting, waarbij je na een dieet je calorieën een aantal weken geleidelijk verhoogt in plaats van direct over te stappen op je geschatte onderhoudscalorieën.

Ondanks de populariteit online is er momenteel weinig bewijs dat het langzaam terugbrengen van calorieën je metabolisme “herstelt” of beter voorkomt dat je weer aankomt dan direct overstappen op een passende onderhoudsinname.

Toch vinden sommige mensen het fijn om hun calorieën geleidelijk te verhogen om te ontdekken hoeveel voedingsmiddelen ze bij hun nieuwe gewicht nodig hebben.

Het gaat er niet om dat je een perfect stappenplan voor reverse dieting volgt. Het gaat erom dat je een passende onderhoudsinname vindt en de gewoontes volhoudt die je hebben geholpen om af te vallen.

En hoe zit het met weer aankomen na het stoppen met GLP-1-medicatie voor gewichtsverlies?

Je kunt ook weer aankomen na het stoppen met afvalmedicatie op basis van GLP-1.

Deze medicijnen beïnvloeden je eetlust en voedselinname zolang je ze gebruikt. Als de behandeling stopt, kunnen die effecten afnemen, waardoor het moeilijker wordt om een lager gewicht te behouden.

Uit onderzoek bij mensen na het stoppen met semaglutide blijkt dat een aanzienlijk deel van het verloren gewicht kan terugkomen. Ook studies naar tirzepatide laten gewichtstoename zien na het stoppen van de behandeling.

Dit betekent niet dat GLP-1-medicijnen je metabolisme “beschadigen”. Als je stopt met een behandeling die je eetlust en lichaamsgewicht hielp reguleren, kunnen sommige biologische factoren die tot aankomen leiden weer de overhand krijgen.

Overweeg je te stoppen met een GLP-1 of een ander voorgeschreven medicijn voor gewichtsbeheersing? Bespreek dat dan met de zorgverlener die je behandeling begeleidt, en probeer mogelijke gewichtstoename niet tegen te gaan met streng calorieën beperken.

Gewoontes die gewicht behouden makkelijker maken

Dat je je streefgewicht hebt bereikt, betekent niet dat de gewoontes die je daar hebben gebracht ineens niet meer belangrijk zijn.

Gewicht behouden op de lange termijn draait minder om een perfect dieet en meer om het volhouden van het gedrag dat je in de eerste plaats hielp om af te vallen.

Probeer het volgende:

  • Ga verder met het eten van uitgebalanceerde maaltijden met veel eiwitten en vezelrijke voedingsmiddelen.
  • Blijf krachttraining doen en lichamelijk actief.
  • Houd je gewichtstrend in de gaten, zodat je geleidelijke veranderingen vroeg opmerkt.
  • Merk je dat je porties of eetgewoontes beginnen te veranderen? Registreer dan een paar dagen je voedingsmiddelen in fatsecret. Zo zie je kleine veranderingen op tijd, voordat ze groter worden.
  • Stuur waar nodig in kleine stappen bij, in plaats van op normale gewichtsschommelingen te reageren met een extreem dieet.
  • Verwacht dat je gewicht schommelt. Je gewicht behouden betekent niet dat je elke dag op precies hetzelfde getal uitkomt.

Kort samengevat

Je metabolisme is na het afvallen niet “kapot”, maar je lichaam past zich wel aan.

Een kleiner lichaam heeft minder calorieën nodig, metabole adaptatie kan het energieverbruik bij sommige mensen nog verder verlagen en veranderingen in je eetlust kunnen het lastiger maken om een lager gewicht vast te houden.

Daarom begint het behouden van gewichtsverlies al ruim voordat je je doel bereikt.

Richt je op het behouden van spiermassa, voldoende eiwitten, actief blijven en eetgewoontes die je echt kunt volhouden. Zodra je je doel hebt bereikt, verleg je je focus van afvallen naar behouden en gebruik je je calorie-inname en gewichtstrend om te ontdekken wat werkt bij je nieuwe gewicht.

Gewicht behouden is niet het einde van je afvalreis, maar de volgende fase ervan.

Bonnie Taylor
Voedingsdeskundige (BHSc Voedingswetenschap)