Jak zapobiegać metabolicznemu odbiciu

Dowiedz się, dlaczego po odchudzaniu waga może wracać, i poznaj nawyki, które pomogą ci utrzymać efekty na dłużej.

Bonnie Taylor
-
Dietetyk/dietetyczka (licencjat z nauk o żywieniu, BHSc Nut Science)
7 min czytania

Jak zapobiegać metabolicznemu odbiciu

Odchudzanie to ciężka praca, ale dla wielu osób utrzymanie efektów bywa jeszcze większym wyzwaniem.

Jeśli zdarzyło ci się schudnąć, a potem obserwować, jak liczba na wadze powoli wraca, być może słyszysz o „odbiciu metabolicznym” albo „uszkodzonym metabolizmie”.

Ale ponowny wzrost wagi nie oznacza, że twój metabolizm jest zepsuty. Gdy tracisz na wadze, organizm w naturalny sposób dostosowuje się do zmieniającej się wagi i ilości dostarczanych kalorii. Te zmiany mogą wpływać na to, ile energii spalasz i jak bardzo odczuwasz głód, przez co utrzymanie nowej wagi w czasie staje się trudniejsze.

Dobra wiadomość jest taka, że zarówno w trakcie odchudzania, jak i po nim możesz zrobić kilka rzeczy, które zwiększą twoje szanse na utrzymanie efektów.

Dlaczego tak trudno utrzymać wagę po odchudzaniu?

Utrata wagi zmienia coś więcej niż tylko liczbę na wadze.

Organizm reaguje na odchudzanie zmianami w wydatku energii, apetycie i składzie ciała. Te reakcje są różne u różnych osób, ale razem mogą sprawić, że po zakończeniu deficytu kalorii łatwiej jest odzyskać wagę.

Zrozumienie tego, co się dzieje, pomoże ci zaplanować utrzymanie wagi, zamiast traktować wymarzoną wagę jak linię mety.

Naturalnie spalasz mniej kalorii

Gdy tracisz na wadze, twoje ciało staje się mniejsze i zazwyczaj potrzebuje mniej energii do poruszania się i funkcjonowania. Oznacza to, że liczba kalorii, która utrzymywała twoją wagę przed odchudzaniem, może być teraz większa, niż potrzebujesz.

To normalna konsekwencja tego, że jesteś lżejszy lub lżejsza, a nie dowód na to, że uszkodziłeś lub uszkodziłaś swój metabolizm. Wyjaśnia to też, dlaczego powrót do dokładnie takiego sposobu jedzenia jak przed odchudzaniem może prowadzić do stopniowego wzrostu wagi.

Twój metabolizm może się dostosować

W czasie ograniczania kalorii i odchudzania część osób doświadcza adaptacji metabolicznej, zwanej też termogenezą adaptacyjną.

Oznacza to, że organizm może spalać nieco mniej kalorii, niż wynikałoby to wyłącznie ze zmian wagi i składu ciała. Wyobraź to sobie jako sytuację, w której twoje ciało staje się odrobinę bardziej oszczędne w gospodarowaniu energią.

Skala tej reakcji jest różna u różnych osób i może się zmniejszyć po okresie stabilizacji wagi. Może utrudniać dalsze chudnięcie lub utrzymanie wagi, ale nie oznacza, że twój metabolizm jest trwale „uszkodzony”.

Razem z tłuszczem możesz tracić mięśnie

Kiedy chudniesz, nie cała utracona waga musi pochodzić z tkanki tłuszczowej. Możesz też tracić część beztłuszczowej masy ciała.

Ma to znaczenie, ponieważ masa beztłuszczowa wpływa na spoczynkowy wydatek energii. Zachowanie jak największej ilości mięśni w trakcie odchudzania może pomóc w utrzymaniu składu ciała i zapotrzebowania na energię.

Trening siłowy i odpowiednia ilość białka bardzo pomagają zachować masę beztłuszczową w czasie deficytu kalorii.

Możesz odczuwać większy głód

Odchudzanie może też wpływać na systemy regulujące głód i sytość, zwiększając biologiczną potrzebę jedzenia.

Możesz zauważyć, że częściej myślisz o żywności, po posiłkach czujesz się mniej najedzony lub najedzona albo że żywność wydaje ci się bardziej kusząca niż wcześniej.

To połączenie mniejszego zapotrzebowania na kalorie z potencjalnie większym głodem pomaga wyjaśnić, dlaczego utrzymanie efektów odchudzania bywa wyzwaniem.

TNN94_how_to_keep_the_weight_off_after_losing_it_1.png

Adaptacja metaboliczna a odbicie metaboliczne: jaka jest różnica?

W internecie te pojęcia często używane są zamiennie, ale nie znaczą dokładnie tego samego.

Adaptacja metaboliczna to uznana reakcja fizjologiczna na utratę wagi, w której wydatek energii może spaść bardziej, niż wynikałoby to wyłącznie ze zmian rozmiaru i składu ciała.

Odbicie metaboliczne natomiast nie jest dobrze zdefiniowaną diagnozą kliniczną. Używa się go potocznie do opisania powrotu wagi po okresie diety, zwłaszcza po szybkim lub bardzo restrykcyjnym odchudzaniu.

Na ponowny wzrost wagi zwykle wpływa kilka czynników naraz, w tym niższe zapotrzebowanie na energię, większy apetyt, zmiany w aktywności i powrót do większej ilości kalorii.

Czy można zapobiec adaptacji metabolicznej?

Niekoniecznie da się zapobiec wszystkim zmianom fizjologicznym, które towarzyszą odchudzaniu. Pewien spadek zapotrzebowania na energię to oczekiwany element stawania się lżejszym.

Zamiast próbować całkowicie powstrzymać adaptację metabolizmu, skup się na odchudzaniu w sposób, który chroni mięśnie, pomaga kontrolować głód i buduje nawyki, które możesz kontynuować po zakończeniu diety.

Nie czyń diety bardziej restrykcyjną, niż to konieczne

Łatwo pomyśleć, że im mniej kalorii zjesz, tym lepsze będą efekty.

Jednak bardzo restrykcyjne podejście trudno utrzymać, a dodatkowo może utrudniać pokrycie zapotrzebowania na składniki odżywcze i zachowanie masy beztłuszczowej.

Zamiast tego postaw na deficyt kalorii, który pozwala robić postępy, a jednocześnie dostarcza wystarczająco dużo energii na cały dzień i pomaga budować nawyki żywieniowe, które realnie możesz utrzymać na dłużej.

W aplikacji fatsecret możesz śledzić spożycie kalorii razem z trendem wagi, dzięki czemu wprowadzisz zmiany na podstawie swoich postępów, zamiast ciągle ograniczać kalorie.

Postaw na białko

Białko jest szczególnie przydatne podczas odchudzania, ponieważ pomaga zachować sytość i wspiera utrzymanie masy beztłuszczowej.

Uwzględniaj źródło białka w swoich posiłkach i przekąskach, na przykład jajka, jogurt, ryby, chude mięso, tofu, tempeh, fasolę lub soczewicę.

W aplikacji fatsecret możesz sprawdzić, ile białka dostarczasz w ciągu dnia, i znaleźć posiłki, w które warto dodać go trochę więcej.

Włącz trening siłowy

Cardio jest świetne dla zdrowia, ale nie zapominaj o treningu siłowym.

Ćwiczenia oporowe mogą pomóc ograniczyć utratę masy beztłuszczowej w czasie deficytu kalorii. Nie musisz od razu zostawać kulturystą ani kulturystką — liczą się ciężary, maszyny, gumy oporowe i ćwiczenia z masą własnego ciała.

Ruszaj się także poza treningami

Formalny trening to nie jedyny rodzaj ruchu, który wpływa na to, ile energii zużywasz każdego dnia.

Liczą się też spacery, stanie, prace domowe i wszystkie drobne ruchy, które zbierasz w ciągu dnia.

Gdy jesz mniej, możesz nieświadomie zacząć się mniej ruszać. Zwracanie uwagi na ogólną aktywność — czy to dzienną liczbę kroków, spacery, czy po prostu starania, by regularnie się poruszać — pomaga utrzymać aktywny styl życia w trakcie odchudzania i po nim.

Co robić po osiągnięciu wymarzonej wagi?

W tym miejscu kończy się wiele planów odchudzania, ale tu właśnie powinien zacząć się twój plan utrzymania wagi.

Gdy osiągniesz wagę, którą chcesz utrzymać, nie musisz już pozostawać w deficycie kalorii. Twoim celem jest teraz znalezienie takiej ilości żywności, przy której waga pozostaje względnie stabilna.

Znajdź swoje nowe kalorie na utrzymanie wagi

Twoje zapotrzebowanie na kalorie może być teraz inne niż na początku.

Zamiast od razu wracać do dawnego poziomu spożycia kalorii, wykorzystaj trend wagi, by znaleźć nowy poziom utrzymania.

Możesz zwiększyć spożycie względem kalorii z czasu odchudzania i obserwować swoją wagę w kolejnych tygodniach. Wahania z dnia na dzień są całkowicie normalne, więc skup się na ogólnym trendzie, a nie na pojedynczych pomiarach.

Rejestrowanie żywności i wagi w aplikacji fatsecret może być szczególnie pomocne w tym okresie przejściowym, ponieważ pokazuje, jak zmiany w spożyciu kalorii wiążą się z twoim długoterminowym trendem wagi.

Czy po odchudzaniu trzeba stosować reverse dieting?

Być może słyszysz o reverse dieting, czyli stopniowym zwiększaniu kalorii przez kilka tygodni po diecie, zamiast przejścia od razu na szacowaną kaloryczność na utrzymanie wagi.

Mimo popularności w internecie obecnie istnieje niewiele dowodów na to, że powolne dokładanie kalorii „naprawia” metabolizm albo lepiej zapobiega powrotowi wagi niż przejście na odpowiedni poziom spożycia na utrzymanie.

Niektórym osobom stopniowe zwiększanie kalorii może jednak pomóc ustalić, ile żywności potrzebują przy nowej wadze.

Ważne nie jest trzymanie się idealnego, krok po kroku opisanego protokołu reverse dieting. Ważne jest znalezienie odpowiedniego poziomu spożycia na utrzymanie wagi i kontynuowanie nawyków, które wspierały twoje odchudzanie.

A co z powrotem wagi po odstawieniu leków na odchudzanie z grupy GLP-1?

Waga może wracać także po odstawieniu leków na odchudzanie opartych na GLP-1.

Leki te wpływają na apetyt i ilość spożywanej żywności, dopóki są przyjmowane. Po zakończeniu leczenia ich działanie słabnie, co może utrudniać utrzymanie niższej wagi.

Badania osób obserwowanych po odstawieniu semaglutydu wykazały, że znaczna część utraconej wagi może wrócić. Badania nad tirzepatydem również wskazują na powrót wagi po zakończeniu leczenia.

To nie znaczy, że leki GLP-1 „uszkadzają” metabolizm. Zakończenie terapii, która pomagała regulować apetyt i masę ciała, może sprawić, że część biologicznych czynników sprzyjających przybieraniu na wadze wróci.

Jeśli rozważasz odstawienie leku GLP-1 lub innego leku na receptę wspierającego kontrolę wagi, porozmawiaj z osobą z zespołu medycznego, która prowadzi twoje leczenie, zamiast próbować zapobiegać możliwemu powrotowi wagi drastycznym ograniczaniem kalorii.

Nawyki, które mogą ułatwić utrzymanie wagi

Osiągnięcie wymarzonej wagi nie oznacza, że nawyki, które cię do niej doprowadziły, przestały być ważne.

Długoterminowe utrzymanie wagi to mniej kwestia idealnej diety, a bardziej dalszego stosowania zachowań, które pomogły ci schudnąć.

Spróbuj:

  • Dalej jeść zbilansowane posiłki z dużą ilością białka i żywności bogatej w błonnik.
  • Nie rezygnować z treningu siłowego i pozostawać aktywnym fizycznie.
  • Obserwować trend wagi, aby wcześnie zauważać stopniowe zmiany.
  • Jeśli zauważysz, że zmieniają się twoje porcje lub nawyki żywieniowe, spróbuj przez kilka dni zapisywać spożywaną żywność w fatsecret. Dzięki temu dostrzeżesz małe zmiany, zanim urosną do większych.
  • Wprowadzać drobne korekty, gdy są potrzebne, zamiast reagować na normalne wahania wagi skrajną dietą.
  • Pamiętać, że waga będzie się wahać. Utrzymanie wagi nie oznacza codziennego trzymania się dokładnie tej samej liczby.

Podsumowanie

Twój metabolizm nie jest „zepsuty” po odchudzaniu, ale organizm rzeczywiście się dostosowuje.

Mniejsze ciało potrzebuje mniej kalorii, adaptacja metaboliczna może u niektórych osób dodatkowo obniżać wydatek energii, a zmiany apetytu mogą utrudniać utrzymanie niższej wagi.

Dlatego utrzymanie efektów odchudzania zaczyna się na długo przed osiągnięciem celu.

Skup się na ochronie mięśni, dostarczaniu odpowiedniej ilości białka, zachowaniu aktywności i budowaniu nawyków żywieniowych, które realnie możesz utrzymać. Gdy osiągniesz cel, przenieś uwagę z chudnięcia na utrzymanie i wykorzystaj spożycie kalorii oraz trend wagi, aby sprawdzić, co działa przy twojej nowej wadze.

Utrzymanie wagi nie jest końcem drogi odchudzania — to jej kolejny etap.

Bonnie Taylor
Dietetyk/dietetyczka (licencjat z nauk o żywieniu, BHSc Nut Science)