Niet-Suikerzoetstoffen: Handige Tool of Gezondheidsrisico?

Als je probeert af te vallen, heb je je waarschijnlijk afgevraagd of overstappen op suikervrije voedingsmiddelen of lightdranken een goed idee is.

Nu er steeds meer aandacht is voor de gezondheidseffecten van een te hoge suikerinname, zoeken veel mensen naar alternatieven die hun doelen voor gewichtsverlies kunnen ondersteunen. Dat heeft geleid tot een groeiende interesse in niet-suikerzoetstoffen (NSS), die weinig of geen calorieën bevatten en daardoor een aantrekkelijk alternatief voor suiker zijn.

Niet-suikerzoetstoffen worden al sinds de jaren 50 gebruikt in de voedingsindustrie. Maar net zolang als ze bestaan, is er ook discussie over hun veiligheid en hun langetermijneffecten op de gezondheid. Dus wat zegt het meest recente bewijs nu eigenlijk?

Wat Zijn Niet-Suikerzoetstoffen?

Niet-suikerzoetstoffen (NSS) zijn caloriearme of calorievrije zoetstoffen die worden gebruikt als alternatief voor suiker. Ze zijn meestal 200 tot 20.000 keer zo zoet als suiker, waardoor zelfs heel kleine hoeveelheden dezelfde zoete smaak kunnen geven zonder de calorieën. Ze worden vaak toegevoegd aan verpakte voedingsmiddelen en dranken en ook thuis gebruikt in koffie, thee of bij het bakken.

Er zijn twee hoofdtypen:

Kunstmatige zoetstoffen

Kunstmatige zoetstoffen zijn synthetisch geproduceerde stoffen die zijn ontworpen om zoetheid te geven zonder de calorieën van suiker. Bekende voorbeelden zijn aspartaam, sucralose, sacharine en acesulfaam-kalium.

Natuurlijke zoetstoffen

Natuurlijke zoetstoffen zijn afkomstig uit plantaardige bronnen, al kunnen sommige nog steeds worden verwerkt of aangepast. Bekende voorbeelden zijn stevia, monk fruit, erythritol en xylitol.

Zijn Niet-Suikerzoetstoffen Veilig?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beoordeelde 283 onderzoeken naar niet-suikerzoetstoffen (NSS), waaronder aspartaam, sucralose, stevia, sacharine en acesulfaam-kalium. Het bewijs werd beoordeeld van zeer lage tot hoge zekerheid, afhankelijk van de kwaliteit en consistentie van het onderzoek.

Dit is wat ze vonden:

• Het vervangen van suiker door NSS kan de dagelijkse calorie-inname verlagen en leiden tot kleine kortetermijndalingen in lichaamsgewicht en BMI.
• Een hogere langetermijninname van NSS werd in verband gebracht met een hoger lichaamsgewicht en een groter risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en totale sterfte.
• Er waren aanwijzingen voor een mogelijk verband tussen sacharine en blaaskanker, al was de zekerheid van die bevindingen erg laag.
• Een hogere NSS-inname tijdens de zwangerschap werd in verband gebracht met een verhoogd risico op vroeggeboorte.

Wat Betekenen Deze Resultaten?

Op het eerste gezicht lijken deze bevindingen misschien tegenstrijdig.

Op korte termijn kan het vervangen van suiker door niet-suikerzoetstoffen helpen om de calorie-inname te verlagen en bescheiden gewichtsverlies te ondersteunen, vooral wanneer suikerhoudende dranken of voedingsmiddelen worden vervangen door caloriearmere alternatieven.

Het bewijs op de langere termijn roept echter wel zorgen op over mogelijke gezondheidsrisico’s en gewichtstoename na verloop van tijd.

Het is belangrijk om te onthouden dat veel van het bewijs op dit gebied als laag of zeer laag in zekerheid wordt beschouwd. Dat is gebruikelijk in voedingsonderzoek, vooral wanneer grote aantallen studies met verschillende opzetten, populaties en voedingspatronen worden beoordeeld. Dit betekent dat de resultaten voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd, en niet als definitief bewijs van schade of geen schade moeten worden gezien.

Kunnen Niet-Suikerzoetstoffen Je Helpen Afvallen?

Ja, maar waarschijnlijk alleen op korte termijn.

Het vervangen van suikerhoudende voedingsmiddelen en dranken door kunstmatig gezoete alternatieven kan de calorie-inname verlagen en kan leiden tot bescheiden gewichtsverlies op korte termijn. Het huidige bewijs suggereert echter dat kunstmatige zoetstoffen geen langdurig gewichtsverlies lijken te ondersteunen, en hogere innames zijn in sommige observationele onderzoeken in verband gebracht met slechtere gezondheidsuitkomsten.

Alle niet-suikerzoetstoffen (NSS) die in de WHO-beoordeling zijn opgenomen, voldoen aan de voedselveiligheidsnormen en zijn goedgekeurd voor gebruik in voedingsmiddelen en dranken. Veel van de bevindingen lieten echter een ‘dosis-respons’-relatie zien, wat betekent dat hogere innames van NSS gekoppeld waren aan een groter risico op negatieve gezondheidsuitkomsten, waaronder diabetes type 2, hart- en vaatziekten en totale sterfte.

Het onderzoek liet ook zien dat NSS op korte termijn misschien kunnen helpen om de calorie-inname te verlagen, maar dat ze langdurig gewichtsverlies niet lijken te ondersteunen. In sommige gevallen werd een hogere NSS-inname in verband gebracht met een hoger lichaamsgewicht na verloop van tijd.

Dat gezegd hebbende, kunnen NSS voor sommige mensen nog steeds nuttig zijn als kortetermijnstrategie. Het vervangen van suikerhoudende voedingsmiddelen of dranken door kunstmatig gezoete alternatieven kan de totale calorie-inname verlagen en het makkelijker maken om afstand te nemen van voedingsmiddelen met veel toegevoegde suikers. De bredere aanbeveling blijft om voedingsmiddelen en dranken met veel toegevoegde suikers en weinig voedingswaarde te beperken.

Onderzoek op dit gebied loopt nog door, maar de huidige WHO-richtlijn raadt af om NSS te gebruiken als langetermijnstrategie voor gewichtsbeheersing. Zoals bij veel voedingsgewoonten is een gematigde aanpak waarschijnlijk het beste.

Referenties

1. Rios-Leyvraz, M., & Montez, J. (2022). Gezondheidseffecten van het gebruik van niet-suikerzoetstoffen: een systematische review en meta-analyse. Wereldgezondheidsorganisatie.